Krab królewski w Norwegii: skąd pochodzi i jak duży rośnie

Historia jest krótka i wyjątkowo dobrze udokumentowana. W latach 1961–1969 radzieccy biolodzy morscy przewieźli kraby kamczackie z północnego Pacyfiku — z Kamczatki, z Morza Ochockiego — i wypuścili je u wybrzeży Murmanu nad Morzem Barentsa. Celem były nowe komercyjne połowy w zimnej wodzie, w której ten gatunek nigdy nie żył. Udało się lepiej, niż ktokolwiek przypuszczał.

W latach 70. krab rozmnażał się już samodzielnie. W latach 90. przekroczył granicę norweskich wód wokół Varangerfjordu, długiej zatoki, nad którą leży Kirkenes. Stamtąd ruszył dalej: na zachód wzdłuż Finnmarku, za Przylądek Północny, do fiordów Troms. Krab kamczacki w Norwegii to dziś samowystarczalna populacja, która pojawiła się za życia rybaków, którzy go teraz łowią.

Ta historia wyjaśnia coś, co usłyszysz na łodzi. Załoga mówi o krabie tak, jak mówi się o przybyszu, który okazał się pożyteczny: to gatunek introdukowany, zmienił dno morskie, na które wszedł, a jednocześnie jest najcenniejszą rzeczą, jaką wiele małych łodzi we wschodnim Finnmarku wyciąga przez cały rok. Obie połowy tego zdania są prawdziwe i przewodnicy mówią o tym wprost.

Dla odwiedzającego oznacza to jedną praktyczną rzecz: to łowisko, w którym wolno ci wziąć udział. Norwegia chce, żeby krab był odławiany, a wycieczki, podczas których samodzielnie wyciągasz pułapkę, wpisują się w tę politykę, a nie działają na jej obrzeżach.

Zatrzymuje go temperatura. Krab kamczacki to zwierzę zimnej wody: najlepiej radzi sobie między 2 a 8 °C, notowano go od −1,6 do 18 °C na różnych etapach życia, a larwy są szczególnie wybredne. Na zachód i południe od Tromsø Prąd Zatokowy utrzymuje wybrzeże łagodniejszym, a gęste, komercyjnie opłacalne skupiska przerzedzają się.

Zasięg kraba kamczackiego w Norwegii biegnie więc mniej więcej od rosyjskiej granicy na wschodzie do wód wokół Tromsø na zachodzie. Kirkenes leży w środku najsilniejszych łowisk — miejscowi nazywają je miastem kraba kamczackiego, a połowy to tam prawdziwy przemysł. Tromsø leży na zachodnim krańcu, gdzie krab występuje w fiordach i łódź może go pewnie znaleźć, ale gdzie populacja jest rzadsza niż w Varanger.

To ma znaczenie, gdy wybierasz wycieczkę. W Kirkenes safari opiera się na ugruntowanym komercyjnym łowisku: 1 102 zł to rejs RIB-em latem, 1 458 zł to przejażdżka skuterem śnieżnym po zamarzniętym fiordzie zimą. W Tromsø safari opiera się na roboczej łodzi płynącej do pułapek, które jej skipper zastawił w znanych sobie fiordach — 1 047 zł i 1 426 zł działają właśnie tak i oba wypływają z nabrzeży w centrum miasta.

Jedno to serce zasięgu, drugie to jego krawędź. Krab na talerzu na koniec jest tym samym zwierzęciem.

Norwegia prowadzi gospodarkę krabem królewskim jako dwiema różnymi rzeczami naraz, podzielonymi linią w morzu w pobliżu Nordkapp. Na wschód od niej, na łowiskach Varanger wokół Kirkenes, krab jest zarządzanym połowem komercyjnym z kwotami, licencjonowanymi łodziami i bardzo wysoką ceną za kilogram. Celem jest tam stabilne, wartościowe stado.

Na zachód od tej linii, w tym w wodach wokół Tromsø, polityka się odwraca. Tutaj celem jest spowolnienie rozprzestrzeniania, więc kraba można pozyskiwać znacznie swobodniej. To prawne tło dla safari z krabem królewskim w Tromso: łódź, na którą wypływasz, pozyskuje zwierzę, które państwo wolałoby widzieć pozyskane.

Dla ciebie objawia się to w drobnych sprawach. Załoga pokaże ci, jak mierzy kraba i które osobniki wracają za burtę. Powiedzą ci, gdzie stały pułapki i jak długo. Na 1 047 zł i 1 224 zł sam obsługujesz linę i pułapkę, co jest legalne właśnie ze względu na to, gdzie jesteś na mapie.

To także wyjaśnia cenę. Krab królewski to jeden z najcenniejszych skorupiaków na świecie, a porcja w restauracji w Tromsø kosztuje sama w sobie realne pieniądze. Kiedy porównasz 1 047 zł z rachunkiem w restauracji, a nie z rejsem widokowym, arytmetyka wygląda inaczej.

Mięso jest białe, lekko słodkie i jędrniejsze niż u kraba brunatnego, a z odnóża wychodzi w długich, czystych kawałkach, a nie w płatkach. Potrzebuje bardzo niewiele: gotowania w osolonej morskiej wodzie, a potem masła, cytryny i chleba. Każda łódź na tej stronie podaje go mniej więcej w ten sposób, a te, które coś dodają, dodają zupę obok, a nie sos na wierzchu.

Typowa porcja na safari to jeden krab na dwie osoby, co daje po talerzu odnóży i szczypiec dla każdego. To hojnie, ale bez bankietu, i to właśnie ta część dnia pojawia się najczęściej w opiniach. Za 1 047 zł jedzenie odbywa się na lądzie w restauracji po powrocie łodzi; za 1 224 zł i 1 426 zł odbywa się na pokładzie, gdy wciąż jesteście na fiordzie.

Jeśli szukasz owoców morza innych niż krab, 687 zł to wyprawa wędkarska, podczas której ugotujesz własnego dorsza na zupę na pokładzie; ma 743 opinie i ocenę 4,8 — więcej niż jakakolwiek inna wyprawa na tej stronie. To inny dzień i ma osobną stronę.

To przybysz. Wypuszczony do Morza Barentsa w latach 60. XX wieku, zadomowiony w latach 70., w norweskich fiordach od lat 90.

Tromsø to zachodnia granica. Krab lubi od 2 do 8 °C; wybrzeże na południe stąd jest cieplejsze, więc tu kończą się gęste łowiska.

Jest duży. Ponad metr rozpiętości odnóży, kilka kilogramów w rękach, a jedno zwierzę nakarmi dwie osoby.

Możesz pomóc. Na zachód od Przylądka Północnego polityka to odłów, dlatego safari na kraba królewskiego w Tromsø może podać ci linę zamiast platformy widokowej.